Niska samoocena to złożony problem psychologiczny, który dotyka wiele osób, wpływając na każdy aspekt ich życia – od relacji interpersonalnych, przez karierę zawodową, po ogólne samopoczucie. Jako osoba wspierająca, Twoja rola jest niezwykle istotna, ale jednocześnie wymaga zrozumienia i zastosowania odpowiednich strategii, aby wsparcie było faktycznie pomocne, a nie pogłębiające problem. Istotne jest, by unikać powierzchownych pocieszeń i koncentrować się na budowaniu trwałego poczucia wartości u bliskiej osoby.
Zrozumienie podłoża problemu
Zanim zaczniesz działać, spróbuj zrozumieć, czym jest niska samoocena i jakie mogą być jej korzenie. Często wywodzi się ona z negatywnych doświadczeń z dzieciństwa, krytyki ze strony autorytetów, braku akceptacji w grupie rówieśniczej, traumy czy chronicznego stresu. Osoba z niską samooceną często internalizuje negatywne przekonania na swój temat, tworząc błędne koło, w którym negatywne myśli prowadzą do unikania wyzwań, co z kolei potwierdza jej przekonania o własnej niekompetencji.
Warto pamiętać, że niska samoocena nie jest cechą charakteru, lecz stanem subiektywnym, który można zmienić. Często towarzyszą jej lęk społeczny, depresja czy zaburzenia odżywiania. Świadomość tych zależności pomaga w budowaniu realistycznych oczekiwań co do procesu wsparcia.
Aktywne słuchanie i empatia
Jednym z najważniejszych elementów wsparcia jest umiejętność aktywnego słuchania. Pozwól osobie mówić o swoich uczuciach, obawach i doświadczeniach bez przerywania, osądzania czy prób natychmiastowego rozwiązania wszystkich problemów. Pokaż, że naprawdę słuchasz i próbujesz zrozumieć jej perspektywę. Empatyczne potwierdzanie jej emocji, np. mówiąc „Rozumiem, że możesz czuć się przytłoczona”, jest kluczowe. To buduje poczucie bezpieczeństwa i akceptacji, które są fundamentem dla osoby z niską samooceną.
Unikaj bagatelizowania problemów czy udzielania prostych rad typu „nie przejmuj się!”. Takie stwierdzenia mogą wzmocnić poczucie niezrozumienia i izolacji.
Docenianie wysiłków, nie tylko efektów
Osoby z niską samooceną często skupiają się na swoich niedoskonałościach i porażkach, ignorując sukcesy. Ważne jest, abyś dostrzegał i doceniał ich wysiłki, odwagę w podejmowaniu działań, nawet jeśli efekt końcowy nie jest idealny. Zamiast mówić „Świetnie to zrobiłeś!”, powiedz „Widzę, ile pracy w to włożyłeś i jak bardzo się starałeś. To imponujące.” Koncentrując się na procesie, a nie tylko na rezultacie, budujesz wewnętrzną motywację i zmniejszasz lęk przed porażką.
Pomóż tej osobie zauważyć małe, codzienne zwycięstwa. Może to być wykonanie trudnego telefonu, dokończenie jakiegoś zadania, czy nawet samodzielne podjęcie pozornie błahej decyzji. Każdy taki krok to kamień milowy w budowaniu pewności siebie.
Unikanie pułapek: krytyka i nadmierne chwalenie
Wspierając osobę z niską samooceną, musisz być świadomy dwóch pułapek. Pierwszą jest nadmierna, nieuzasadniona krytyka, która tylko pogłębia jej problem. Jeśli musisz udzielić informacji zwrotnej, zrób to w konstruktywny sposób, skupiając się na działaniach, a nie na osobie, i zawsze wskazując drogę do poprawy.
Drugą pułapką jest nadmierne, nieszczere chwalenie. Osoby z niską samooceną są często bardzo wyczulone na fałsz i mogą odebrać takie zachowanie jako manipulację lub brak zrozumienia. Chwal tylko wtedy, gdy jest to autentyczne i konkretne, odwołując się do specyficznych zachowań lub osiągnięć. Lepiej mniej, a autentycznie.
Zachęcanie do samodzielności i wyznaczania realistycznych celów
Chociaż naturalną tendencją może być chęć rozwiązania wszystkich problemów za bliską osobę, jest to działanie szkodliwe w dłuższej perspektywie. Zamiast tego, zachęcaj ją do podejmowania samodzielnych decyzji i odpowiedzialności za swoje życie. Niech sama podejmuje małe wyzwania, które są dla niej realne do osiągnięcia. Pomoc w wyznaczaniu realistycznych, mierzalnych celów jest kluczowa. Zbyt ambitne cele mogą prowadzić do frustracji i wzmocnienia negatywnych przekonań.
Jeśli widzisz, że osoba czuje się przytłoczona, zachęć ją do rozbicia dużego celu na mniejsze, łatwiejsze do osiągnięcia kroki. Każdy zrealizowany podcel będzie wzmacniał jej poczucie kompetencji.
Wspieranie poszukiwania profesjonalnej pomocy
Pamiętaj, że jako osoba bliska, nie jesteś psychoterapeutą. Twoja rola polega na wsparciu, ale w wielu przypadkach niska samoocena wymaga profesjonalnej interwencji. Jeśli zauważasz, że problem jest głęboki i utrudnia codzienne funkcjonowanie, delikatnie zasugeruj konsultację z psychologiem lub psychoterapeutą. Możesz pomóc w poszukiwaniu odpowiedniego specjalisty, a także zaoferować swoje wsparcie w trakcie procesu terapeutycznego.
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) czy terapia schematów są często skuteczne w pracy nad samooceną, pomagając w identyfikacji i zmianie negatywnych wzorców myślenia i zachowania. Profesjonalna pomoc może być game changerem w życiu osoby zmagającej się z tym problemem.
Dbaj o własne granice i dobrostan
Wspieranie osoby z niską samooceną może być wyczerpujące emocjonalnie. Pamiętaj, aby dbać o własne granice i rezerwy energetyczne. Nie możesz pomóc innym, jeśli sam jesteś wyczerpany. Znajdź czas na regenerację, swoje pasje i relacje. To pozwoli Ci na zachowanie sił i cierpliwości, które są niezbędne w tym procesie.
Pamiętaj, że masz prawo do własnych emocji i potrzeb. Nie obawiaj się szukać wsparcia dla siebie, jeśli czujesz, że Cię to przerasta. Wspólne budowanie poczucia wartości to proces, który wymaga zaangażowania, ale przede wszystkim miłości i zrozumienia.
