Współczesna psychoterapia oferuje szereg podejść, z których każde posiada swoją specyfikę i filozofię. Jednym z nurtów, który zyskuje na popularności ze względu na swoją efektywność i pragmatyzm, jest Terapia Skoncentrowana na Rozwiązaniach (Solution-Focused Brief Therapy – SFBT). Ale czym dokładnie jest ta forma terapii i dlaczego tak wielu specjalistów oraz pacjentów sięga po nią w poszukiwaniu skutecznych interwencji?
Filozofia SFBT: Od problemu do rozwiązania
SFBT, rozwijana od lat 70. XX wieku przez zespół Insoo Kim Berg i Steve’a de Shazera w Brief Family Therapy Center w Milwaukee, to krótkoterminowe podejście psychoterapeutyczne. Jej fundamentalne założenie opiera się na przekonaniu, że nie zawsze jest konieczne dogłębne analizowanie przyczyn problemu, aby znaleźć skuteczne rozwiązanie. Zamiast tego, SFBT koncentruje się na identyfikacji i wzmacnianiu zasobów klienta, jego mocnych stronach oraz momentach, w których problem był mniej intensywny lub nie występował wcale.
To podejście odwraca tradycyjną perspektywę psychoterapii. Zamiast zagłębiać się w przeszłość i genezę trudności, terapeuta SFBT patrzy w przyszłość. Pyta: „Jakiego życia pragniesz? Jakie małe kroki możesz zrobić, aby się do niego zbliżyć?”. Jest to filozofia oparta na idei, że każdy człowiek posiada wewnętrzne zasoby i zdolności do rozwiązania swoich problemów, nawet jeśli w danym momencie nie jest ich świadomy.
Kluczowe Zasady i Techniki SFBT
Zorientowanie na cel i przyszłość
W SFBT kluczowe jest jasne zdefiniowanie pożądanego stanu końcowego. Terapeuta pomaga klientowi precyzyjnie określić, jak będzie wyglądało jego życie, gdy problem zostanie rozwiązany. To nie są ogólnikowe życzenia, ale konkretne, mierzalne obrazy. „Co będzie inaczej, kiedy osiągniesz swój cel?” – to jedno z podstawowych pytań.
Pytanie o wyjątki
Jedną z najbardziej charakterystycznych i potężnych technik w SFBT jest „pytanie o wyjątki”. Terapeuta pyta klienta o sytuacje, w których problem, mimo że zazwyczaj obecny, był mniej odczuwalny, nie występował wcale lub został inaczej zarządzony. Analiza tych wyjątków pozwala odkryć, co działało, jakie strategie były skuteczne, a także ujawnić ukryte zasoby i kompetencje klienta. To zmusza do myślenia o rozwiązaniach, a nie o problemach.
Pytanie o cud
„Pytanie o cud” to kolejna ikoniczna technika SFBT. Terapeuta zachęca klienta do wyobrażenia sobie, że w nocy, gdy śpi, wydarzył się cud i problem zniknął. Klient ma opisać, co byłoby inaczej rano – co by zauważył, co by poczuł, co by robili inni ludzie wokół niego. To narzędzie pomaga precyzyjnie określić cele terapeutyczne i wyobrazić sobie pożądane przyszłościowe scenariusze, z pominięciem ograniczeń, które obecnie wydają się nie do pokonania.
Skala postępów
Użycie skal (np. od 0 do 10) pozwala klientowi ocenić swój aktualny stan w kontekście problemu i rozwiązania. „Na skali od 0 do 10, gdzie 0 to najgorszy możliwy stan, a 10 to sytuacja, w której problem jest całkowicie rozwiązany, gdzie jesteś teraz? Co sprawiłoby, że przesunąłbyś się o jeden punkt wyżej?” – takie pytania pomagają monitorować postępy i budować poczucie sprawczości, koncentrując się na minimalnych, ale realnych krokach naprzód.
Dla kogo jest SFBT?
Terapia Skoncentrowana na Rozwiązaniach jest elastycznym podejściem, które znajduje zastosowanie w pracy z bardzo różnymi grupami klientów i problemami. Jest skuteczna w przypadkach lęku, depresji, problemów w relacjach międzyludzkich, trudności wychowawczych, uzależnień, a także w coachingu i doradztwie zawodowym. Jej krótko- i średnioterminowy charakter sprawia, że jest atrakcyjna dla osób, które potrzebują szybkiej i efektywnej pomocy.
SFBT szczególnie dobrze sprawdza się w pracy z klientami, którzy czują się „zablokowani” problemem i mają trudności z dostrzeżeniem wyjścia z sytuacji. Pomaga im zmienić perspektywę, odkryć swoje mocne strony i zacząć działać w kierunku pożądanych zmian, zamiast utykać w analizie przeszłych niepowodzeń.
Podsumowanie
Terapia Skoncentrowana na Rozwiązaniach to nie tylko zbiór technik, ale przede wszystkim sposób myślenia o ludzkim potencjale i możliwościach zmiany. Jej pragmatyczne podejście, skupienie na zasobach i przyszłości, a także elastyczność sprawiają, że SFBT jest cennym narzędziem we współczesnej praktyce psychologicznej. Oferuje ona realną szansę na budowanie satysfakcjonującego życia, krok po kroku, w oparciu o to, co w każdym z nas jest najlepsze.
