Współczesne społeczeństwo promuje aktywność fizyczną jako klucz do zdrowia, dobrego samopoczucia i atrakcyjnego wyglądu. I słusznie – regularne ćwiczenia przynoszą niezliczone korzyści, zarówno fizyczne, jak i psychiczne. Jednak, podobnie jak w przypadku wielu innych pozytywnych zachowań, istnieje cienka granica, po przekroczeniu której pasja do aktywności może przerodzić się w problematyczne uzależnienie. Uzależnienie od ćwiczeń, choć mniej znane niż uzależnienia od substancji psychoaktywnych, jest realnym problemem, który może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych i psychologicznych.
Czym jest uzależnienie od ćwiczeń fizycznych?
Uzależnienie od ćwiczeń, nazywane również adurancją, kompulsywnym wykonywaniem ćwiczeń czy bigoreksją (w kontekście dysmorfii mięśniowej), charakteryzuje się niekontrolowaną, przymusową potrzebą wykonywania aktywności fizycznej, często pomimo negatywnych konsekwencji. Nie jest to zwykła pasja do sportu czy chęć utrzymania formy, ale raczej obsesyjne dążenie do ćwiczeń, które staje się centralnym punktem życia osoby, przysłaniając inne ważne aspekty, takie jak praca, relacje czy zdrowie.
To złożone zjawisko, które podlega tym samym mechanizmom co inne uzależnienia behawioralne. Może prowadzić do wydzielania endorfin, a co za tym idzie – do euforii i poprawy nastroju. Z czasem organizm adaptuje się do tej stymulacji biochemicznej, a potrzeba zwiększania dawki aktywności staje się coraz silniejsza, aby osiągnąć ten sam efekt. Osoba uzależniona czuje się źle fizycznie i psychicznie, gdy nie może ćwiczyć, co prowadzi do błędnego koła, w którym ćwiczenia stają się sposobem na złagodzenie objawów odstawienia.
Jak rozpoznać uzależnienie od ćwiczeń?
Rozpoznanie uzależnienia od ćwiczeń może być trudne, ponieważ w początkowych fazach zachowanie to bywa postrzegane jako pozytywne i godne pochwały. Kluczowe jest zwrócenie uwagi na pewne sygnały ostrzegawcze, które wykraczają poza zdrowe zaangażowanie w sport:
Obsesyjna potrzeba i przymus ćwiczenia
Osoba uzależniona odczuwa silną, wręcz natrętną potrzebę codziennego wykonywania ćwiczeń. Planowanie dnia kręci się wokół treningów, a wszelkie przeszkody (np. choroba, złe warunki pogodowe, zobowiązania społeczne) wzbudzają silny lęk, irytację, a nawet panikę. Ćwiczenia stają się przymusem, a nie wyborem.
Utrata kontroli nad długością i intensywnością treningów
Pomimo zmęczenia, urazów, a nawet bólu, osoba uzależniona kontynuuje treningi lub zwiększa ich intensywność i długość. Ignoruje sygnały wysyłane przez własne ciało, a wszelkie próby ograniczenia aktywności kończą się niepowodzeniem.
Zaniedbywanie innych obszarów życia
Zamiłowanie do ćwiczeń zaczyna przejmować kontrolę nad życiem. Relacje z bliskimi, obowiązki zawodowe czy szkolne, a także inne zainteresowania schodzą na dalszy plan. Osoba może odwoływać spotkania, rezygnować z ważnych wydarzeń, aby tylko móc odbyć trening.
Lęk i drażliwość w przypadku braku możliwości ćwiczenia
Kiedy z jakiegoś powodu trening jest niemożliwy, pojawiają się objawy odstawienne, takie jak lęk, drażliwość, niepokój, bezsenność, a nawet objawy fizyczne, jak bóle głowy czy mięśni. Te dolegliwości ustępują dopiero po wykonaniu ćwiczeń.
Zaprzeczanie problemowi i ukrywanie zachowań
Podobnie jak w innych uzależnieniach, osoba uzależniona może bagatelizować problem, zaprzeczać mu lub ukrywać przed bliskimi skalę swojej aktywności fizycznej. Może kłamać na temat liczby treningów lub ilości poświęconego czasu.
Problemy zdrowotne i kontuzje
Nadmierna aktywność fizyczna bez odpowiedniej regeneracji prowadzi do częstych kontuzji (np. złamań zmęczeniowych, naderwań mięśni), chronicznego zmęczenia, zaburzeń hormonalnych (np. zaniku miesiączki u kobiet), osłabienia układu odpornościowego, a nawet problemów z sercem.
Jak radzić sobie z uzależnieniem od ćwiczeń?
Radzenie sobie z uzależnieniem od ćwiczeń, podobnie jak z każdym innym uzależnieniem, wymaga świadomości problemu i profesjonalnego wsparcia. Poniżej przedstawiamy kluczowe strategie:
Uznanie problemu i poszukanie wsparcia
Pierwszym i najważniejszym krokiem jest uznanie, że uzależnienie istnieje. Następnie należy szukać pomocy u specjalistów – psychoterapeuty, najlepiej takiego, który ma doświadczenie w terapii uzależnień behawioralnych. Wsparciem mogą być również grupy wsparcia.
Terapia poznawczo-behawioralna (CBT)
CBT jest jedną z najskuteczniejszych form terapii w przypadku uzależnień. Pomaga zidentyfikować myśli i przekonania, które napędzają kompulsywne ćwiczenia, a następnie zastąpić je zdrowymi wzorcami myślenia i zachowania. Terapia skupia się na uczeniu strategii radzenia sobie z pokusami, zarządzania stresem i rozwijania zdrowszych copingów.
Ustalenie realistycznych celów i harmonogramu treningów
Całkowita rezygnacja z aktywności fizycznej nie zawsze jest konieczna, a czasem wręcz niewskazana. Ważne jest jednak ustalenie zdrowych granic. Terapię może wspierać współpraca z fizjoterapeutą lub trenerem personalnym, który pomoże stworzyć realistyczny i bezpieczny plan treningowy, uwzględniający odpowiednie okresy odpoczynku.
Wprowadzenie różnorodności do życia
Zaniedbywanie innych obszarów życia często prowadzi do uzależnień. Istotne jest ponowne odkrycie dawnych zainteresowań lub rozwinięcie nowych, które nie są związane z aktywnością fizyczną. Odbudowa relacji społecznych i poszukiwanie źródeł radości poza sportem jest kluczowe dla odzyskania równowagi.
Praca nad samooceną i obrazem ciała
W wielu przypadkach uzależnienie od ćwiczeń jest ściśle powiązane z niską samooceną, dysmorfią ciała (np. bigoreksją, anoreksją atletyczną) lub potrzebą kontroli. Terapia powinna obejmować pracę nad akceptacją siebie, budowaniem zdrowego obrazu ciała i rozwijaniem poczucia własnej wartości niezależnie od osiągnięć fizycznych czy wyglądu.
Świadome zarządzanie stresem
Ćwiczenia często stają się dla osób uzależnionych sposobem na radzenie sobie ze stresem, lękiem czy trudnymi emocjami. Ważne jest nauczenie się zdrowszych technik relaksacyjnych, takich jak medytacja, mindfulness, terapia oddechowa czy joga.
Podsumowanie
Uzależnienie od ćwiczeń fizycznych to poważny problem, który wymaga uwagi i profesjonalnej interwencji. Rozpoznanie sygnałów ostrzegawczych i podjęcie kroków w celu uzyskania pomocy to klucz do odzyskania zdrowego i zrównoważonego życia. Pamiętaj, że aktywność fizyczna powinna służyć zdrowiu i dobremu samopoczuciu, a nie stawać się przymusem, który niszczy inne aspekty życia.
