Od lat w edukacji i szkoleniach popularna jest koncepcja stylów uczenia się, w szczególności modelu VAK (wizualny, słuchowy, kinestetyczny). Sugeruje on, że osoby przyswajają wiedzę najefektywniej, gdy metody nauczania są dopasowane do ich preferowanego stylu. Czy jednak rzeczywiście powinniśmy wierzyć w istnienie jednego, dominującego stylu uczenia się dla każdego z nas?
Czym są style uczenia się VAK?
Model VAK dzieli osoby na trzy główne kategorie:
- Wizualne: osoby uczące się poprzez obserwację, wykresy, diagramy i materiały wizualne.
- Słuchowe: osoby, które najlepiej przyswajają wiedzę poprzez słuchanie wykładów, dyskusje i nagrania audio.
- Kinestetyczne: osoby uczące się poprzez ruch, doświadczenie, eksperymentowanie i praktyczne ćwiczenia.
Teoria ta zakłada, że identyfikacja stylu uczenia się danej osoby i dostosowanie do niego metod nauczania znacząco poprawia efektywność przyswajania wiedzy. Jednak, czy to rzeczywiście działa?
Mit stylów uczenia się – co mówią badania?
Wiele badań naukowych podważa zasadność koncepcji stylów uczenia się, w tym modelu VAK. Krytyka skupia się na kilku kluczowych aspektach:
- Brak empirycznych dowodów: większość badań nie potwierdza tezy, że dopasowanie metod nauczania do zidentyfikowanego stylu uczenia się przynosi lepsze rezultaty.
- Uproszczenie procesu uczenia się: ludzki mózg jest niezwykle złożony, a proces uczenia się angażuje wiele różnych obszarów i strategii. Redukowanie go do jednego stylu jest znacznym uproszczeniem.
- Potencjalne negatywne skutki: etykietowanie osób jako „wzrokowców”, „słuchowców” czy „kinestetyków” może prowadzić do ograniczenia ich potencjału i unikania metod nauki, które teoretycznie nie pasują do ich stylu.
Co zamiast stylów uczenia się?
Zamiast koncentrować się na dopasowywaniu nauki do rzekomego stylu, warto skupić się na strategiach, które faktycznie wspierają efektywne uczenie się:
- Aktywne uczenie się: angażowanie się w proces poznawczy poprzez notowanie, zadawanie pytań, dyskutowanie i rozwiązywanie problemów.
- Powtarzanie i utrwalanie: regularne powtarzanie materiału w różnych odstępach czasu (tzw. spaced repetition) pomaga utrwalić wiedzę.
- Różnicowanie metod: wykorzystywanie różnych metod nauczania, takich jak czytanie, słuchanie, pisanie, rozwiązywanie zadań i eksperymentowanie, aby zaangażować różne obszary mózgu.
- Metakognicja: świadomość własnych procesów uczenia się i umiejętność monitorowania postępów pomaga dostosować strategie do indywidualnych potrzeb.
Praktyczne implikacje
Jeśli jesteś nauczycielem, trenerem lub rodzicem, zachęcaj do eksplorowania różnych metod nauki i pomagaj w rozwijaniu umiejętności metakognitywnych. Unikaj etykietowania i skup się na tworzeniu środowiska, które promuje aktywne uczenie się i różnorodność strategii.
Jeżeli natomiast jesteś osobą uczącą się, eksperymentuj z różnymi technikami i znajdź te, które są dla Ciebie najbardziej efektywne. Nie ograniczaj się do jednego, rzekomo „właściwego” stylu, ale staraj się rozwijać swoje umiejętności w różnych obszarach. Uczenie się to proces dynamiczny i elastyczny, a kluczem do sukcesu jest adaptacja i otwartość na nowe metody.
Podsumowując, choć idea stylów uczenia się, w tym modelu VAK, jest intuicyjna i atrakcyjna, brakuje solidnych dowodów naukowych na jej poparcie. Zamiast uparcie trzymać się jednego stylu, warto skupić się na aktywnym uczeniu się, różnicowaniu metod i rozwijaniu świadomości własnych procesów poznawczych. To podejście przynosi znacznie lepsze rezultaty i pozwala w pełni wykorzystać potencjał naszego mózgu.
