Współczesna kultura często afirmuje postawę bezinteresownego poświęcenia, gloryfikując osoby, które zawsze stawiają potrzeby innych na pierwszym miejscu. W środowiskach zawodowych, rodzinnych czy społecznych, umiejętność bycia wsparciem i źródłem pomocy jest wysoko ceniona. Jednak, czy bycie w stanie ciągłego dawania zawsze jest zdrowe i korzystne? Psychologia wskazuje, że niekontrolowany i niezbilansowany altruizm może prowadzić do poważnych konsekwencji, zarówno dla osoby dającej, jak i, paradoksalnie, dla tych, którym się pomaga.
Złudzenie nieograniczonej rezerwy
Wielu z nas wierzy, że nasze zasoby – emocjonalne, fizyczne, czasowe czy nawet materialne – są niewyczerpane. To jest jednak złudzenie. Tak jak bateria w telefonie, nasze zasoby wymagają regularnego ładowania. Problem pojawia się, gdy dajemy bezustannie, nie zwracając uwagi na sygnały wysyłane przez nasz organizm i psychikę. Kiedy nieustannie spełniamy oczekiwania innych, zapominając o własnych potrzebach, wpadamy w pułapkę tak zwanego „syndromu pomagacza”. Jest to stan, w którym poczucie własnej wartości budowane jest wyłącznie na poczuciu bycia potrzebnym. Taki wzorzec zachowania, choć na pierwszy rzut oka wydaje się szlachetny, jest często napędzany podświadomym lękiem przed odrzuceniem lub brakiem akceptacji.
Wypalenie i jego ukryte oblicza
Konsekwencją ciągłego dawania bez refleksji nad własnym stanem jest wypalenie. Nie dotyczy ono wyłącznie środowiska zawodowego – wypalić można się w relacjach osobistych, w opiece nad bliskimi czy w działalności społecznej. Objawy wypalenia są różnorodne i często subtelne na początku. Mogą to być chroniczne zmęczenie, obniżony nastrój, cynizm, drażliwość, utrata motywacji, a nawet fizyczne dolegliwości, takie jak bóle głowy czy problemy trawienne. Osoba wypalona czuje się wyczerpana, zrezygnowana i często traci poczucie sensu swoich działań. Ironia polega na tym, że w takim stanie, zdolność do efektywnego pomagania innym drastycznie spada.
Altruizm a granice osobiste
Kluczem do zdrowego dawania jest umiejętność stawiania granic. Granice psychologiczne to swego rodzaju bariery, które chronią naszą tożsamość, energię i czas. Pozwalają nam decydować, na ile pozwalamy innym wpływać na nasze życie i ile uwagi jesteśmy w stanie im poświęcić. Osoby zacierające swoje granice często czują się wykorzystywane, przeciążone i niezrozumiane. Uczą otoczenie, że ich potrzeby są drugorzędne, co prowadzi do błędnego koła, w którym inni coraz śmielej sięgają po ich zasoby, a one same czują się coraz bardziej zobowiązane do udzielania pomocy.
Samowspółczucie – niezbędny element zdrowego dawania
Zamiast nieustannego poświęcania się, warto pielęgnować samowspółczucie. To umiejętność traktowania siebie z taką samą troską, zrozumieniem i życzliwością, jaką okazalibyśmy bliskiemu przyjacielowi. Samowspółczucie nie jest przejawem egoizmu, ale fundamentem zdrowego funkcjonowania. Dzięki niemu jesteśmy w stanie rozpoznać swoje potrzeby, dać sobie pozwolenie na odpoczynek, na odmowę czy na szukanie wsparcia. To właśnie osoby, które dbają o swój dobrostan, są w stanie długoterminowo oferować najbardziej wartościową i autentyczną pomoc innym, ponieważ ich dawanie wypływa z obfitości, a nie z poczucia przymusu czy deficytu.
Jak odnaleźć równowagę?
Zmiana wzorca ciągłego dawania wymaga świadomości i konsekwencji. Po pierwsze, warto przeprowadzić introspekcję i zastanowić się, dlaczego tak często stawiamy potrzeby innych ponad własne. Czy jest to wynik głęboko zakorzenionych przekonań, czy mechanizm unikania własnych trudności? Kolejnym krokiem jest nauka asertywności – umiejętności wyrażania swoich potrzeb i opinii w sposób szanujący zarówno siebie, jak i drugą osobę. Należy również celowo włączać do swojego harmonogramu czas na regenerację, pasje i relacje, które nas wzbogacają, a nie tylko eksploatują.
Pamiętajmy, że dbanie o siebie nie jest luksusem, ale koniecznością. Tylko naładowana ‘bateria’ jest w stanie efektywnie działać. Zdrowe dawanie to dawanie ze świadomością własnych zasobów i granic. To dawanie, które pozwala nam nie tylko wspierać innych, ale także rozwijać się i czerpać satysfakcję z życia.
