Współczesne wychowanie często stawia na współpracę, empatię i zdolność do kompromisu. Są to wartości bezsprzecznie ważne i potrzebne w rozwijaniu zdrowych relacji społecznych. Jednak w tym wszystkim nie możemy zapominać o innej, niezwykle istotnej umiejętności: asertywności. Czyli – w najprostszym ujęciu – zdolności do wyrażania własnych potrzeb, opinii i uczuć, z jednoczesnym poszanowaniem praw innych. W kontekście dzieci, asertywność często sprowadza się do umiejętności mówienia „nie”. Czy warto ją rozwijać już od najmłodszych lat?
asertywność jako fundament zdrowego rozwoju
Asertywność nie jest synonimem egoizmu czy bycia „niegrzecznym”. Wręcz przeciwnie, to klucz do budowania poczucia własnej wartości i autonomii. Dziecko, które potrafi postawić granicę, wyrazić swój sprzeciw wobec czegoś, co jest dla niego niekomfortowe, niebezpieczne lub po prostu niezgodne z jego wolą, uczy się, że jego odczucia i potrzeby są ważne. To fundament, na którym buduje się zdrowe poczucie godności i szacunku do samego siebie. Rozwija się tu podmiotowość, która jest kluczowa na każdym etapie życia.
granice osobiste – klucz do bezpieczeństwa i dobrostanu
Uczenie dziecka mówienia „nie” to nic innego jak wyposażenie go w narzędzie do obrony własnych granic osobistych. Dotyczy to zarówno sytuacji błahych – jak niechęć do przytulenia cioci, której dziecko nie widziało od dawna – ale i tych znacznie poważniejszych. Dziecko, które rozumie, że ma prawo do kontroli nad swoim ciałem i że nikt nie może go dotykać w sposób, na który się nie zgadza, jest znacznie lepiej przygotowane do radzenia sobie z potencjalnymi zagrożeniami, takimi jak molestowanie czy presja rówieśnicza. To jest aspekt często pomijany w dyskusjach, a ma fundamentalne znaczenie dla bezpieczeństwa psychicznego i fizycznego.
samodzielność i decyzyjność
Kiedy dziecko uczy się decydować, co jest dla niego dobre, a co nie, rozwija się w nim samodzielność i zdolność do podejmowania świadomych decyzji. Oczywiście, w pierwszych latach życia to rodzice podejmują większość decyzji, ale dawanie przestrzeni na wyrażanie własnych preferencji, a nawet sprzeciwu (w bezpiecznych granicach), uczy, że jego zdanie ma znaczenie. To sprzyja kształtowaniu się dojrzałej osobowości, która w przyszłości będzie potrafiła krytycznie oceniać sytuacje i reagować adekwatnie.
jak uczyć dziecko asertywności?
Proces uczenia asertywności powinien być naturalny i dostosowany do wieku dziecka. Przede wszystkim, sami musimy być asertywni i stawiać jasne granice, jednocześnie szanując granice naszych dzieci. Słuchajmy ich, nawet gdy ich „nie” wydaje się dla nas irracjonalne. Dajmy im prawo do wyrażania złości, smutku czy niezadowolenia, ucząc jednocześnie konstruktywnych sposobów radzenia sobie z tymi emocjami.
Zachęcajmy do podejmowania drobnych decyzji, na przykład co chce zjeść na podwieczorek (z dwóch konkretnych opcji) lub w którą koszulkę się chce ubrać. Kiedy dziecko nie chce czegoś zrobić, zamiast narzucać wolę, spróbujmy zrozumieć przyczynę. Używajmy języka, który wzmacnia poczucie sprawczości: „Rozumiem, że nie chcesz teraz zakładać kurtki, ale musimy wyjść, a na zewnątrz jest zimno. Co byś wolał: czerwoną czy niebieską?”
rola rodzica w kształtowaniu postaw
Nasza rola jako rodziców to wspieranie autonomii i uczenie odpowiedzialności za swoje decyzje. Pozwalanie dziecku na doświadczanie konsekwencji jego wyborów (oczywiście w bezpiecznym środowisku) to również ważny element edukacji asertywności. Nie bójmy się, że nasze dziecko będzie „nieposłuszne”. Prawdziwa asertywność wiąże się z poszanowaniem siebie i innych, a to prowadzi do zdrowych i satysfakcjonujących relacji. Inwestycja w asertywność naszych dzieci to inwestycja w ich dojrzałość, bezpieczeństwo i szczęście w przyszłości.
