Powrót do szkoły lub jej początek to dla wielu dzieci ekscytujący czas. Nowe wyzwania, koledzy, zdobywanie wiedzy – wszystko to powinno budzić ciekawość. Niestety, dla rosnącej grupy uczniów szkoła staje się miejscem, które generuje silny lęk. Nierzadko objawia się on w formie somatycznej – bólami brzucha, głowy, nudnościami, które magicznie znikają w weekend. Jako rodzice często czujemy się bezradni, nie wiedząc, jak pomóc dziecku, które zamiast z uśmiechem, ze łzami w oczach przekracza próg szkolnej bramy.
zrozumieć źródła lęku
Pierwszym i kluczowym krokiem jest próba zrozumienia, co leży u podłoża strachu dziecka. Lęk szkolny nie jest jednolitym zjawiskiem. Może mieć wiele przyczyn i manifestować się na różne sposoby. Nie jest to zwykłe marudzenie czy niechęć do nauki, lecz poważna reakcja emocjonalna, która wymaga naszej uwagi i empatii. Zdiagnozowanie źródła problemu jest podstawą do podjęcia skutecznych działań. Bez tego, nasze wysiłki będą jedynie doraźnym gaszeniem pożarów, a nie rozwiązaniem systemowym.
Wśród najczęstszych przyczyn lęku szkolnego możemy wyróżnić:
- Lęk separacyjny: Dotyczy głównie młodszych dzieci, które mają trudność z rozstaniem z rodzicami lub opiekunami. Boją się, że pod ich nieobecność wydarzy się coś złego.
- Problemy społeczne: Trudności z nawiązywaniem relacji z rówieśnikami, poczucie odrzucenia, a także doświadczanie lub bycie świadkiem przemocy (bullyingu) to bardzo silne stresory.
- Trudności w nauce: Niska samoocena związana z niepowodzeniami edukacyjnymi, obawa przed oceną nauczycieli i kolegów, a także perfekcjonizm, mogą prowadzić do unikania szkoły.
- Presja perfekcjonizmu: Niektóre dzieci czują ogromną presję, by zawsze osiągać najlepsze wyniki. Obawa przed porażką czy niedostatecznym wykonaniem zadania może być paraliżująca.
- Specyficzne fobie szkolne: Lęk przed konkretnymi sytuacjami, jak wystąpienia publiczne, sprawdziany, czy nawet głośne dzwonki.
- Problemy zdrowotne: Choroby przewlekłe, niepełnosprawność lub nawet drobne dolegliwości, które generują dyskomfort i poczucie inności, mogą wywoływać lęk.
- Zmiany w życiu osobistym: Rozwód rodziców, przeprowadzka, śmierć bliskiej osoby – wszystkie te wydarzenia mogą destabilizować poczucie bezpieczeństwa dziecka i przenosić się na sferę szkolną.
- Problemy rodzinne: Wzmożone konflikty w domu, stres rodziców czy wysokie oczekiwania mogą generować napięcie, które dziecko przenosi do szkoły.
jak rozmawiać z dzieckiem o jego lękach?
Kluczem do wsparcia jest otwarta i pełna empatii komunikacja. Unikaj bagatelizowania problemu słowami takimi jak „nie przesadzaj” czy „nic się nie dzieje”. Daj dziecku przestrzeń, by mogło wyrazić swoje uczucia. Ważne jest, aby stworzyć bezpieczne środowisko, w którym dziecko nie będzie bało się mówić o swoich obawach bez obawy przed osądzeniem. Słuchaj aktywnie, dopytuj, próbuj zrozumieć jego perspektywę i punkt widzenia. Czasem nie wystarczy jedna rozmowa – proces ten może wymagać cierpliwości i konsekwencji.
Zamiast pytać „Dlaczego się boisz?”, co może brzmieć, jakbyś kwestionował jego uczucia, spróbuj sformułować pytanie inaczej: „Co sprawia, że czujesz niepokój przed szkołą?” Możesz także zapytać: „Co mogłoby sprawić, że poczułbyś się lepiej w szkole?” To zaprosi dziecko do wspólnego poszukiwania rozwiązań, a nie tylko do definiowania problemu, co jest znacznie budujące i wzmacniające. Pamiętaj, aby potwierdzić uczucia dziecka, np. „Rozumiem, że to musi być trudne” – to buduje zaufanie.
współpraca ze szkołą
Nie jesteś sam w tej walce. Warto nawiązać kontakt z wychowawcą, pedagogiem szkolnym lub psychologiem. Przedstaw swoją perspektywę i obserwacje, a także posłuchaj, co dzieje się w szkole. Wspólne działania są często znacznie bardziej skuteczne niż indywidualne starania rodzica. Dzięki współpracy, szkoła może wprowadzić pewne modyfikacje, np. posadzić dziecko bliżej nauczyciela, przydzielić mu opiekuna spośród starszych uczniów, lub objąć indywidualnym wsparciem psychologicznym.
Dobrym pomysłem jest umówienie się na spotkanie, podczas którego wspólnie zadecydujecie o planie działania. Czasami wystarczy drobna zmiana w codziennej rutynie czy inna aranżacja przestrzeni w klasie, aby poprawić samopoczucie dziecka. Należy jednak pamiętać, że pełne zaangażowanie ze strony szkoły często wymaga inicjatywy i konsekwencji ze strony rodziców.
budowanie poczucia bezpieczeństwa i sprawczości
Dziecko, które czuje się bezpieczne i ma poczucie wpływu na swoje otoczenie, lepiej radzi sobie z wyzwaniami. Pomocne może być ustalenie stałego harmonogramu dnia, co daje poczucie przewidywalności. Rozmawiajcie o oczekiwaniach, ustalcie realne cele edukacyjne i nie nakładajcie na dziecko zbyt dużej presji. Nauczanie technik relaksacyjnych, takich jak głębokie oddychanie, może pomóc w radzeniu sobie z nagłymi atakami lęku.
Pozwól dziecku na podejmowanie decyzji w drobnych sprawach. Wybór ubrania do szkoły, drugiego śniadania, czy książki do czytania wieczorem – to wszystko buduje jego poczucie kontroli nad własnym życiem. Wzmacniaj jego mocne strony i sukcesy, nawet te najmniejsze. Poczucie własnej wartości to potężne narzędzie w walce z lękiem. Chwal wysiłek, a nie tylko rezultat.
kiedy szukać pomocy specjalisty?
Jeśli lęk szkolny utrzymuje się przez dłuższy czas, nasila się, uniemożliwia normalne funkcjonowanie dziecka, lub objawia się silnymi dolegliwościami fizycznymi, warto rozważyć pomoc psychologa dziecięcego lub psychiatry. Specjalista może pomóc zdiagnozować problem, ocenić jego nasilenie oraz zaproponować odpowiednie metody terapii, takie jak terapia poznawczo-behawioralna (CBT), która uczy dziecko radzenia sobie z lękiem i zmienia negatywne schematy myślenia.
Pamiętaj, że wczesna interwencja jest kluczowa. Nieuwzględniony lęk może prowadzić do poważniejszych problemów w przyszłości, w tym do zaburzeń lękowych, depresji czy długotrwałego unikania szkoły. Profesjonalne wsparcie to inwestycja w zdrowie psychiczne i przyszłość Twojego dziecka.
