Współczesna psychologia coraz częściej podkreśla holistyczne podejście do zdrowia, zauważając wzajemne zależności między ciałem a umysłem. Jednym z obszarów, który zyskuje na znaczeniu w kontekście zdrowia psychicznego, jest mikroodżywianie. Wśród wielu niezbędnych mikroelementów, selen wyróżnia się swoją rolą w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu, w tym centralnego układu nerwowego.
Selen – kluczowy antyoksydant i nie tylko
Selen jest pierwiastkiem śladowym, co oznacza, że organizm potrzebuje go w niewielkich ilościach, ale są to ilości absolutnie niezbędne dla życia. Jego najważniejszą funkcją jest udział w budowie selenoprotein, które pełnią rolę silnych przeciwutleniaczy. Chronią one komórki przed stresem oksydacyjnym, czyli uszkodzeniami spowodowanymi przez wolne rodniki. Mózg, będąc organem o wysokim metabolizmie i dużej zawartości lipidów, jest szczególnie wrażliwy na stres oksydacyjny. Uszkodzenia te mogą prowadzić do zaburzeń funkcji neuronów, co w konsekwencji wpływa na nastrój, funkcje poznawcze i ogólne samopoczucie psychiczne.
Ponadto, selen odgrywa istotną rolę w metabolizmie hormonów tarczycy. Tarczyca, produkując hormony T3 i T4, kontroluje liczne procesy metaboliczne w organizmie, w tym te związane z funkcjonowaniem mózgu. Niedobór tarczycy, znany jako niedoczynność, często objawia się symptomami psychiatrycznymi takimi jak zmęczenie, apatia, zaburzenia koncentracji, a nawet depresja. Selen jest niezbędny dla prawidłowej konwersji tyroksyny (T4) w aktywną formę trijodotyroniny (T3), co podkreśla jego znaczenie dla utrzymania równowagi hormonalnej, która bezpośrednio przekłada się na stabilność psychiczną.
Związek selenu z nastrojem i zaburzeniami psychicznymi
Badania naukowe coraz częściej wskazują na korelację między poziomem selenu a występowaniem zaburzeń nastroju. Osoby z niedoborem selenu wykazują większą skłonność do odczuwania lęku, irytacji, a także mogą być bardziej podatne na rozwój depresji. Mechanizmy tej zależności są złożone. Poza wspomnianym stresem oksydacyjnym i funkcją tarczycy, selen wpływa również na produkcję neuroprzekaźników, takich jak serotonina, dopamina i GABA, które odgrywają kluczową rolę w regulacji nastroju, motywacji i reakcji na stres.
Warto również zwrócić uwagę na rolę selenu w procesach zapalnych w organizmie. Przewlekłe stany zapalne, często związane z nieprawidłową dietą i stylem życia, są coraz częściej uznawane za czynnik predysponujący do rozwoju chorób psychicznych. Selen, dzięki swoim właściwościom immunomodulującym, może pomagać w łagodzeniu tych procesów, wspierając tym samym odporność psychiczną.
Jak dochodzi do niedoboru selenu?
Niedobory selenu w diecie nie są rzadkością, zwłaszcza w regionach świata o ubogich w ten pierwiastek glebach. W Polsce, podobnie jak w wielu krajach Europy, gleby są stosunkowo ubogie w selen, co przekłada się na niższą zawartość tego składnika w produktach spożywczych. Do głównych przyczyn niedoborów należą:
- Niska zawartość selenu w glebie: Rośliny, a co za tym idzie zwierzęta hodowlane, pobierają selen z gleby.
- Nieodpowiednia dieta: Diety ubogie w produkty bogate w selen, takie jak orzechy brazylijskie, ryby (tuńczyk, łosoś), owoce morza, podroby, jajka, zboża pełnoziarniste.
- Zaburzenia wchłaniania: Niektóre choroby przewodu pokarmowego mogą utrudniać wchłanianie selenu.
- Zwiększone zapotrzebowanie: Stres, intensywny wysiłek fizyczny, a także ciąża i laktacja mogą zwiększać zapotrzebowanie na selen.
Co robić, gdy podejrzewamy niedobór?
Jeśli zauważamy u siebie objawy, które mogą wskazywać na niedobór selenu, takie jak chroniczne zmęczenie, zaburzenia nastroju, problemy z koncentracją czy ogólne pogorszenie samopoczucia psychicznego, warto skonsultować się z lekarzem lub dietetykiem. Specjalista może zlecić badania laboratoryjne w celu oceny poziomu selenu w organizmie, a także zaproponować zmiany w diecie lub suplementację. Należy jednak pamiętać, że suplementacja powinna być zawsze prowadzona pod nadzorem medycznym, ponieważ nadmiar selenu również może być szkodliwy.
Podsumowując, selen to mikroelement o ogromnym znaczeniu dla naszego zdrowia psychicznego. Jego rola w ochronie antyoksydacyjnej, funkcjonowaniu tarczycy i regulacji neuroprzekaźników sprawia, że jest on niezbędny do utrzymania równowagi emocjonalnej i dobrego samopoczucia. Dbanie o odpowiednią podaż selenu w diecie jest zatem jedną z wielu strategii, które mogą wspierać naszą psychikę w codziennym funkcjonowaniu.
