Współczesna psychoterapia oferuje szereg podejść, z których każde ma na celu wsparcie człowieka w radzeniu sobie z wewnętrznymi i zewnętrznymi wyzwaniami. Jednym z nurtów, który zyskuje coraz większe uznanie ze względu na swoją skuteczność i głęboki, humanistyczny charakter, jest terapia narracyjna. Jej specyfika polega na traktowaniu problemów nie jako niezmiennych cech jednostki, lecz jako historii, które są przez nas konstruowane i powtarzane. To, co wydaje się niezrozumiałe lub przytłaczające, może w świetle narracyjnym nabrać nowego znaczenia i otwierać drogę do zmiany.
Koncepcja terapii narracyjnej rozwinięta została przez Michaela White’a i Davida Epstona w Australii i Nowej Zelandii. Ich praca opiera się na założeniu, że ludzie postrzegają i nadają sens swojemu życiu poprzez historie, które opowiadają sobie i innym. Te historie nie są obiektywnymi opisami rzeczywistości, ale raczej interpretacjami zdarzeń, które wpływają na nasze postrzeganie siebie, innych i świata. Kiedy te dominujące narracje stają się problematyczne lub ograniczające, mogą prowadzić do cierpienia i utraty poczucia sprawczości.
Czym jest terapia narracyjna?
W swojej istocie, terapia narracyjna koncentruje się na idei, że człowiek nie jest problemem, a problem jest problemem. To rozróżnienie jest kluczowe. Zamiast identyfikować osobę z jej trudnościami (np. „jestem depresyjny”), terapia narracyjna pomaga w eksternalizacji problemu, czyli oddzielaniu go od osoby (np. „depresja próbuje przejąć kontrolę nad moim życiem”). Taki zabieg pozwala na zdystansowanie się od problemu i spojrzenie na niego z nowej perspektywy, co otwiera drogę do opracowania strategii radzenia sobie z nim.
Terapeuta narracyjny pełni rolę swego rodzaju „współautora” lub „detektywa”. Jego zadaniem nie jest narzucanie rozwiązań czy diagnozowanie, ale raczej zadawanie pytań, które pomogą osobie w terapii odkryć zapomniane aspekty jej historii życia, takie jak momenty sukcesu, siły, odporności, które mogły zostać przyćmione przez dominujące problematyczne narracje. Poprzez to wspólne odkrywanie, pacjent ma szansę na zrekonstruowanie swojej tożsamości w sposób bardziej sprzyjający adaptacji i rozwojowi.
Jak terapia narracyjna pomaga?
Terapia narracyjna oferuje szereg mechanizmów, które wspierają proces terapeutyczny i prowadzą do realnych zmian w życiu pacjenta:
1. Eksternalizacja problemu
To podstawowy element terapii narracyjnej. Proces eksternalizacji polega na oddzieleniu osoby od problemu, traktując go jako zewnętrzną, oddzielną jednostkę. Dzięki temu problem przestaje być postrzegany jako wada osobista, a staje się wyzwaniem, z którym można się zmierzyć. Przykładem jest zmiana języka z „jestem lękliwy” na „lęk wpływa na moje życie”. Ta subtelna, lecz potężna zmiana perspektywy otwiera drogę do aktywnego działania, zamiast biernego poddawania się problemowi.
2. Odkrywanie unikalnych rezultatów
W każdej problematycznej historii istnieją momenty, kiedy problem nie zdominował życia osoby, kiedy ta skutecznie stawiła mu czoła lub zachowała swoje wartości. Terapia narracyjna skupia się na wydobywaniu tych „unikalnych rezultatów” – czyli sytuacji, które przeczą dominującej problematycznej narracji. Przywołanie tych epizodów pomaga osobie dostrzec swoje zasoby, kompetencje i siły, które wcześniej mogły zostać niedocenione lub zapomniane. To jak odkrywanie skarbów w zakurzonej księdze własnego życia.
3. Rekonstrukcja preferowanej narracji
Gdy osoba zaczyna dostrzegać alternatywne historie i swoje ukryte zasoby, terapeuta wspiera ją w tworzeniu nowej, preferowanej narracji. Ta nowa historia jest bogatsza, bardziej złożona i oddaje pełnię doświadczeń osoby, włączając w to jej wartości, nadzieje i marzenia. Nie chodzi o ignorowanie trudności, ale o umieszczenie ich w szerszym kontekście, w którym osoba ma więcej kontroli i możliwości wpływania na własne życie.
4. Rola świadków zewnętrznych
Czasami w procesie terapii narracyjnej zaprasza się „świadków zewnętrznych” – osoby, które znają pacjenta i mogą potwierdzić jego nowe, preferowane narracje. Mogą to być członkowie rodziny, przyjaciele czy inni ważni ludzie. Ich pozytywne świadectwo, wyrażone podczas specjalnych sesji, wzmacnia nowo powstałą tożsamość i pomaga pacjentowi internalizować zmiany, nadając im realny wymiar społeczny. To wsparcie społeczne jest niezwykle cenne w procesie utrwalania pozytywnych zmian.
Dla kogo jest terapia narracyjna?
Terapia narracyjna jest podejściem elastycznym i może być skuteczna w pracy z różnorodnymi problemami i grupami ludzi. Znajduje zastosowanie w leczeniu:
- Depresji i stanów lękowych
- Zaburzeń odżywiania
- Problemów w relacjach (indywidualne, rodzinne, par, rozwody)
- Traumy i żałoby
- Uzależnień
- Problemów związanych z tożsamością i samooceną
- Dzieci i młodzieży, pomagając im w radzeniu sobie z trudnościami w szkole czy relacjami rówieśniczymi.
Jest szczególnie polecana dla osób, które czują się „zablokowane” w swoich życiowych historiach, które doświadczają poczucia bezradności i utknęły w powtarzających się schematach. Terapia narracyjna może pomóc im odkryć, że posiadają w sobie siłę i zasoby, aby napisać nowy, bardziej satysfakcjonujący rozdział swojego życia.
Podsumowanie
Terapia narracyjna to coś więcej niż tylko technika terapeutyczna; to filozofia, która uznaje złożoność ludzkiego doświadczenia i moc opowieści. Dając przestrzeń do ponownego zdefiniowania problemów i odkrycia ukrytych zasobów, wspiera ludzi w odzyskiwaniu kontroli nad własnym życiem i tworzeniu historii, które lepiej odzwierciedlają ich prawdziwą siłę i potencjał. W naszej poradni wierzymy, że każdy ma w sobie moc do zmieniania swojej narracji – a my jesteśmy tu, by wspierać Państwa w tym procesie.
