Współczesne środowisko pracy w dużej mierze opiera się na pracy zespołowej. Oczekuje się od nas synergii, współpracy i otwartości, a jednocześnie każdy z nas wnosi do zespołu swoje indywidualne oczekiwania, preferencje i potrzeby. Paradoksalnie, to właśnie w zespole, gdzie komunikacja wydaje się być kluczowa, wielu z nas ma ogromne trudności z wyrażaniem tego, czego naprawdę potrzebuje. Dlaczego tak się dzieje i jakie psychologiczne mechanizmy leżą u podstaw tej powszechnej bariery?
Lęk przed oceną i odrzuceniem
Jednym z najsilniejszych czynników utrudniających otwarte wyrażanie potrzeb jest lęk przed negatywną oceną lub odrzuceniem przez członków zespołu, a nawet przełożonych. Obawiamy się, że nasze prośby zostaną odebrane jako słabość, roszczeniowość, brak zaangażowania lub niekompetencja. W konsekwencji wolimy cierpieć w milczeniu, zamiast narazić się na potencjalną krytykę. Ten lęk często bywa zakorzeniony w naszych wcześniejszych doświadczeniach, gdzie wyrażanie siebie skutkowało nieprzyjemnymi konsekwencjami, co prowadzi do ugruntowania przekonania, że lepiej jest nic nie mówić.
Syndrom oszusta i poczucie nieadekwatności
Kolejną istotną barierą jest syndrom oszusta. Osoby zmagające się z tym syndromem, pomimo obiektywnych sukcesów, notorycznie wątpią w swoje umiejętności i boją się, że zostaną zdemaskowane jako niekompetentne. W takich okolicznościach wyrażanie potrzeb, zwłaszcza tych dotyczących wsparcia, dodatkowych zasobów czy odciążenia, staje się szczególnie trudne. Uważają, że prosząc o pomoc, tylko potwierdzą swoje wewnętrzne przekonania o braku wartości. Wolą przeciążać się i wykonywać zadania, które przekraczają ich możliwości, niż ujawnić „swoją prawdę”.
Brak asertywności i niewłaściwe wzorce komunikacyjne
Niekiedy problem leży w braku wykształconych umiejętności asertywnej komunikacji. Asertywność to zdolność do wyrażania własnych myśli, uczuć i potrzeb w sposób otwarty, szczery i bezpośredni, bez naruszania praw innych osób. Jeśli w przeszłości nauczyliśmy się unikać konfliktów za wszelką cenę, przedkładać potrzeby innych nad własne, lub reagować agresywnie na sytuacje stresujące, nasze wzorce komunikacyjne mogą stać się przeszkodą. W zespole skutkuje to albo biernym przyjmowaniem wszystkiego, albo (rzadziej) wybuchami frustracji, które dodatkowo utrudniają konstruktywny dialog.
Błędne założenia dotyczące wzajemnych oczekiwań
Często zakładamy, że inni powinni „domyślić się” naszych potrzeb. Wierzymy, że jeśli ktoś jest uważny i troskliwy, to z łatwością odczyta nasze sygnały niewerbalne lub po prostu intuicyjnie zrozumie, czego nam brakuje. Niestety, w realiach dynamicznej pracy zespołowej, gdzie każdy jest skupiony na swoich zadaniach, takie oczekiwanie jest nierealne. Ludzie nie czytają w myślach, a brak jasnej komunikacji prowadzi jedynie do niedomówień, frustracji i poczucia niezrozumienia.
Obawa przed zaburzeniem harmonii zespołu
W niektórych środowiskach panuje silna presja na utrzymanie pozornej harmonii. Wszelkie odmienne zdania czy wyrażanie indywidualnych potrzeb może być postrzegane jako „burzenie spokoju” lub „nieuprawnione roszczenia”. W takich zespołach, gdzie stawia się akcent na jednomyślność i unikanie konfliktów, ludzie szybko uczą się tłumić swoje prawdziwe odczucia, aby nie wyróżniać się i uniknąć potencjalnego napięcia. Długofalowo prowadzi to do spadku zaangażowania i obniżenia efektywności.
Co można zrobić?
Rozpoznanie tych mechanizmów to pierwszy, kluczowy krok. Następnie warto świadomie pracować nad rozwojem asertywności, uczyć się wyrażać swoje oczekiwania w sposób klarowny i rzeczowy, a także kwestionować irracjonalne przekonania dotyczące lęku przed oceną. Warto również pamiętać, że zdrowy zespół to taki, w którym panuje atmosfera zaufania i szacunku, promująca otwartą komunikację i wzajemne wsparcie. Jeśli trudności są głębokie i utrzymujące się, wsparcie psychologa lub terapeuty może okazać się nieocenione w przełamywaniu tych wewnętrznych barier i budowaniu zdrowszych relacji w środowisku zawodowym.
