Zaburzenie dwubiegunowe, znane również jako choroba afektywna dwubiegunowa (CHAD), to przewlekła choroba psychiczna charakteryzująca się znacznymi wahaniami nastroju, energii oraz aktywności. Te fluktuacje wykraczają poza normalne zmiany samopoczucia i mogą poważnie wpływać na codzienne funkcjonowanie, relacje interpersonalne oraz zdolność do pracy czy nauki. Zrozumienie istoty tego zaburzenia jest kluczowe zarówno dla osób dotkniętych CHAD, jak i dla ich bliskich.
Czym jest zaburzenie dwubiegunowe?
W swojej istocie zaburzenie dwubiegunowe polega na występowaniu wyraźnych epizodów zmienionego nastroju – od epizodów manii lub hipomanii, charakteryzujących się podwyższonym nastrojem i energią, po epizody depresyjne, naznaczone smutkiem, brakiem energii i utratą zainteresowania. Między tymi skrajnościami mogą występować okresy remisji, czyli tak zwane okresy eutymii, kiedy nastrój jest stabilny. Ważne jest, by podkreślić, że CHAD nie jest po prostu „byciem w nastroju” czy „wahaniami humoru”; to złożona choroba z biologicznym podłożem, wpływającym na neuroprzekaźniki w mózgu.
Istnieją różne typy zaburzenia dwubiegunowego, najczęściej diagnozowane to CHAD typu I i typu II. W CHAD typu I występują pełne epizody manii, niekiedy przeplatane epizodami depresji. CHAD typu II charakteryzuje się natomiast występowaniem epizodów hipomanii (łagodniejszej formy manii) oraz co najmniej jednego ciężkiego epizodu depresyjnego.
Jak rozpoznać objawy zaburzenia dwubiegunowego?
Rozpoznanie zaburzenia dwubiegunowego bywa wyzwaniem ze względu na zróżnicowanie objawów i ich często mylący charakter. Kluczowe jest zwrócenie uwagi na wzorce i cykliczność zmian nastroju, a nie pojedyncze epizody.
Epizod maniakalny/hipomaniakalny:
Epizody manii są okresem wyraźnie podwyższonego, rozdrażnionego lub ekspansywnego nastroju, trwającym co najmniej tydzień (lub krócej, jeśli wymagana jest hospitalizacja). Epizody hipomanii są podobne, ale mniej nasilone i krótsze (trwają co najmniej 4 dni). Do typowych objawów należą:
- Niezwykle wysoki poziom energii, zmniejszona potrzeba snu.
- Podwyższona samoocena, często dochodząca do iluzji wielkości.
- Rozbieganie myśli, gonitwa myśli, trudności w koncentracji.
- Zwiększona gadatliwość, presja mowy.
- Podejmowanie ryzykownych działań bez zastanowienia (np. nierozważne inwestycje, nadmierne wydatki, promiskuityzm).
- Łatwość rozpraszania uwagi.
- Zwiększona aktywność celowa (społeczna, zawodowa, seksualna).
Epizod depresyjny:
Epizody depresyjne w CHAD są często głębsze i bardziej oporne na leczenie niż depresja jednobiegunowa. Mogą trwać tygodniami lub miesiącami, a ich objawy to:
- Głęboki smutek, rozpacz, utrata przyjemności z wcześniej lubianych czynności (anhedonia).
- Znaczna zmiana masy ciała lub apetytu.
- Problemy ze snem (bezsenność lub nadmierna senność).
- Spadek energii, chroniczne zmęczenie.
- Poczucie bezwartościowości lub nadmierne poczucie winy.
- Zmniejszona zdolność do myślenia lub koncentracji.
- Myśli samobójcze, planowanie samobójstwa.
Proces diagnozy
Diagnozę zaburzenia dwubiegunowego stawia lekarz psychiatra na podstawie szczegółowego wywiadu klinicznego, obserwacji objawów oraz niekiedy kwestionariuszy psychologicznych. Ważne jest wykluczenie innych schorzeń, które mogą naśladować objawy CHAD, takich jak zaburzenia tarczycy, używanie substancji psychoaktywnych czy inne zaburzenia psychiczne. Proces diagnostyczny może być skomplikowany i wymaga cierpliwości zarówno od pacjenta, jak i od specjalisty.
Radzenie sobie z zaburzeniem dwubiegunowym – strategie leczenia i wsparcia
Leczenie zaburzenia dwubiegunowego jest procesem długoterminowym i opiera się na kilku filarach. Kluczowe jest podejście interdyscyplinarne, obejmujące farmakoterapię, psychoterapię oraz edukację pacjenta i jego bliskich.
Farmakoterapia:
Leki stabilizujące nastrój są podstawą leczenia CHAD. Do najczęściej stosowanych należą sole litu, walproinian, karbamazepina i lamotrygina. Czasem włączane są również leki przeciwpsychotyczne, zwłaszcza w fazach manii lub w przypadku objawów psychotycznych, a także leki przeciwdepresyjne (z dużą ostrożnością ze względu na ryzyko wyindukowania manii).
Psychoterapia:
Psychoterapia, zwłaszcza terapia poznawczo-behawioralna (CBT), terapia interpersonalna i rytmu społecznego (IPSRT) oraz psychoedukacja, odgrywa kluczową rolę w radzeniu sobie z CHAD. Pomaga pacjentom rozpoznawać wczesne sygnały ostrzegawcze nadchodzących epizodów, rozwijać strategie radzenia sobie ze stresem, poprawiać relacje i utrzymywać regularny rytm życiowy, co jest niezwykle ważne w stabilizacji nastroju.
Edukacja i styl życia:
Wiedza o chorobie to potężne narzędzie. Edukacja pacjenta i jego rodziny na temat CHAD, objawów, przebiegu i sposobów leczenia jest fundamentalna. Budowanie świadomości pozwala na lepsze zarządzanie objawami i zwiększenie adherencji do leczenia. Równie ważne są elementy higieny życia:
- Utrzymywanie regularnego rytmu dobowego (stałe pory snu i budzenia się).
- Zbilansowana dieta i unikanie substancji psychoaktywnych (alkohol, narkotyki).
- Regularna aktywność fizyczna (umiarkowana).
- Redukcja stresu i stosowanie technik relaksacyjnych.
Poszukiwanie wsparcia w grupach wsparcia lub od bliskich osób również może znacząco poprawić jakość życia osób z CHAD.
Rola bliskich i środowiska
Wsparcie otoczenia, zwłaszcza rodziny i przyjaciół, jest nieocenione w procesie leczenia i radzenia sobie z zaburzeniem dwubiegunowym. Bliscy mogą pomagać w monitorowaniu objawów, zachęcać do przestrzegania planu leczenia, a także stanowić źródło empatii i zrozumienia. Ważne jest, aby bliscy również szukali wsparcia i edukacji, aby potrafili skutecznie pomagać, nie obciążając się nadmiernie.
Podsumowanie
Zaburzenie dwubiegunowe jest poważną, ale uleczalną chorobą. Wczesna diagnoza i kompleksowe leczenie oparte na farmakoterapii, psychoterapii i wsparciu społecznym pozwalają wielu osobom z CHAD prowadzić stabilne i satysfakcjonujące życie. Jeśli podejrzewasz u siebie lub u bliskiej osoby objawy zaburzenia dwubiegunowego, nie wahaj się szukać profesjonalnej pomocy. Pamiętaj, że kluczem do sukcesu jest świadomość, akceptacja i konsekwencja w leczeniu.
